Türkiye’de tütün kullanımı yüzde 30 seviyelerine ulaştı
Ege Üniversitesi ev sahipliğinde düzenlenen “2. Bornova Bağımlılık Farkındalık Sempozyumu” kapsamındaki panelde; Türkiye’de tütün kullanımı, yeni nesil ürünlerin riskleri ve mücadelede dijital yöntemler ele alındı.
Bornova Kaymakamlığı tarafından, Ege Üniversitesi (EÜ) ev sahipliğinde “Sınırlarını Çiz Geleceğini Koru” mottosuyla düzenlenen 2. Bornova Bağımlılık Farkındalık Sempozyumunun “Tütün Bağımlılığı” başlıklı oturumunun moderatörlüğünü EÜ Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Görkem Yararbaş üstlendi. Panelde alanında uzman akademisyenler güncel veriler ışığında önemli değerlendirmelerde bulundu.
“Türkiye’de Tütün Kullanımı ve Belirleyicileri” başlıklı bir sunum gerçekleştiren Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hür Hassoy, tütün kullanımının sosyoekonomik dinamiklerine dikkat çekti. Dünyada her yıl 7 milyondan fazla insanın hayatını kaybetmesine yol açan tütün kullanımının Türkiye’de 2014 yılından sonra yeniden artışa geçtiğini vurgulayan Prof. Dr. Hassoy, “Ülkemizdeki oranlar toplam nüfusta yaklaşık yüzde 30’a ulaştı ve neredeyse her iki erkekten biri ile her beş kadından biri sigara içicisi durumuna geldi. Tütün epidemiyolojisinde temel kabul edilen Lopez’in Dört Aşamalı Tütün Epidemisi Modeli’ne göre Türkiye şu anda ikinci aşamanın sonunda yer alıyor. Gelişmiş ülkelerde dezavantajlı gruplar daha fazla sigara içerken, ülkemizde özellikle 40 yaş üstü kadınlarda yüksek eğitim ve yüksek refah gruplarının 3 ila 7 kat daha fazla risk taşıdığı ‘tersine eşitsizlik’ durumu dikkat çekiyor” dedi.
Yeni nesil ürünler yanıltıcı bir ‘zararsızlık’ algısı yaratıyor
“Tütün Kullanımında Güncel Eğilimler” konusunu ele alan Prof. Dr. Görkem Yararbaş ise elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri gibi yeni nesil nikotin ürünlerinin bir bırakma yöntemi olmadığını, aksine yeni bir bağımlılık katmanı ve “dual (ikili) kullanım” döngüsü yarattığını belirtti. Prof. Dr. Yararbaş, “Yarı ömrü yaklaşık 35 dakika olan ve beyinde sürekli ‘ilaç arama davranışını’ tetikleyen nikotin; ‘duman, kül, koku yok’ söylemleriyle sunulan bu yeni nesil ürünlerle bağımlılığı farklı formlarda sürdürüyor. Özellikle gençleri hedef alan tatlı aromalar ve taşınabilir yapılar bu ürünleri cazip kılarken; okullarda bile kolayca gizlenebilen bu ürünler gerçek sigaraya geçiş için kapı aralıyor, nargile kafeler ve bu cihazlar ise gençleri farklı maddelerin kullanımına zemin hazırlayan tehlikeli sosyal temaslara açık hale getiriyor. Sigaraya kıyasla daha düşük sıcaklıkta ısıtılmaları toplumda yanıltıcı bir ‘zararsızlık’ algısı oluştursa da azaltılmış emisyon kanıtlanmış bir güvenlik anlamına gelmiyor; üstelik her iki ürün grubu için de pasif içicilik ve ciddi akciğer hasarları riski bulunuyor” diye konuştu.
“Dijital araçlar bireyin yeni bir hikaye oluşturmasını kolaylaştırıyor”
Panelin son konuşmacısı olan Ege Üniversitesi Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü Öğr. Gör. Dr. İnci Derya Yücel, “Tütün Kullanımına Yönelik Yenilikçi Müdahaleler” başlıklı sunumunda teknolojinin bağımlılık tedavisindeki rolünü anlattı. Dr. Öğr. Gör. Yücel, “Gece yatağa yattığında sigara içme isteği artan bir kişiye mobil uygulamalar asenkron erişimle tam o anda bildirimler göndererek destek olabilir; çünkü insan doğası gereği konfor alanında kalmak isteyebilir ve değişime direnç gösterebilir. Kişi ne yapmaması gerektiğini bilse de yerine ne koyacağını bilemeyebilir; bu noktada dijital araçlar kişinin kendine yeni ve sağlıklı bir odak noktası yani yeni bir hikaye oluşturmasını kolaylaştırır. Değişim direncini kırmak için sadece bilgi yeterli değildir, farkındalık geliştirmek gerekir. Bu nedenle kişiye özel ve tedavi planıyla tam uyumlu içerikler hazırlanmalı; oyunlaştırma, pekiştireçler, aşamalı görevler ve ilerleme göstergeleriyle süreç daha eğlenceli ve içselleştirilebilir hale getirilmelidir. Kişi keyif aldığı bir süreci daha kolay takip eder; etkileşimli senaryolar ve psikolojik beceri egzersizlerinin dijital programlara entegre edilmesi de değişim sürecinin başarısını önemli ölçüde artırmaktadır” dedi.
Panel, Bornova İlçe Sağlık Müdürü Dr. Vahap Tevfik Oğuz’un katkılarından dolayı konuşmacılara plaket takdim etmesiyle sona erdi.










